Đồng chí Hồ Tùng Mậu là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng, chiến sĩ cộng sản kiên trung đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng tổ chức cách mạng và đào tạo đội ngũ cán bộ cho Đảng. Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí gắn liền với những chặng đường gian nan, nhưng rất vẻ vang của phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam.

Sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu (nay là xã Quỳnh Anh), tỉnh Nghệ An, vùng đất giàu truyền thống yêu nước và hiếu học, Hồ Tùng Mậu sớm tiếp thu tinh thần yêu nước, ý chí chống áp bức và khát vọng giải phóng dân tộc. Trong bối cảnh đất nước chìm trong ách thống trị của thực dân, phong kiến, đồng chí đã sớm giác ngộ cách mạng và tham gia các hoạt động yêu nước từ khi còn trẻ. Đây là nền tảng hình thành ở đồng chí bản lĩnh chính trị kiên định, lòng trung thành tuyệt đối với dân tộc và nhân dân.

Một dấu mốc có ý nghĩa quyết định trong cuộc đời hoạt động của đồng chí Hồ Tùng Mậu là việc sang Trung Quốc hoạt động cách mạng và được tiếp xúc với tư tưởng cách mạng vô sản do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc truyền bá. Đồng chí là một trong những hạt nhân tích cực của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Mùa xuân năm 1930, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc triệu tập và chủ trì Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Đồng chí Hồ Tùng Mậu là người giúp việc và thư ký hội nghị. Sự thành công của quá trình vận động cách mạng, đi đến thống nhất để hợp nhất 3 tổ chức đảng trong nước thành một chính đảng có công đóng góp to lớn của đồng chí Hồ Tùng Mậu.

Trong quá trình hoạt động ở nước ngoài, đồng chí Hồ Tùng Mậu thể hiện rõ phẩm chất của một nhà cách mạng xuất sắc: Kiên cường, bản lĩnh, trí tuệ; bí mật, linh hoạt và tận tụy. Đồng chí tham gia xây dựng cơ sở cách mạng, tổ chức huấn luyện cán bộ, truyền bá Chủ nghĩa Mác-Lênin vào Việt Nam, góp phần quan trọng vào việc hình thành đội ngũ cán bộ nòng cốt cho phong trào cách mạng. Trong điều kiện bị địch truy bắt gắt gao, nhiều lần bị tù đày, tra tấn, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết người cộng sản, không lùi bước trước khó khăn, thử thách, gian nguy.

Đồng chí thuộc lớp cán bộ đầu tiên được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giáo dục, rèn luyện; đồng thời cũng là người truyền đạt, tổ chức thực hiện nhiều chủ trương cách mạng quan trọng trong phong trào thanh niên, công nhân và yêu nước Việt Nam. Sự gắn bó mật thiết giữa đồng chí Hồ Tùng Mậu với các hoạt động cách mạng ở Quảng Châu, Xiêm, Hồng Công... cho thấy tầm vóc và ảnh hưởng của đồng chí trong mạng lưới hoạt động quốc tế của cách mạng Việt Nam giai đoạn tiền khởi nghĩa.

Không chỉ là người tổ chức thực tiễn, đồng chí Hồ Tùng Mậu còn là tấm gương sáng về đạo đức cách mạng. Suốt cuộc đời hoạt động, đồng chí luôn đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân. Trong hoàn cảnh tù đày khắc nghiệt, đồng chí vẫn giữ vững niềm tin vào thắng lợi của cách mạng. Chính ý chí kiên cường ấy đã trở thành nguồn cổ vũ mạnh mẽ đối với đồng chí, đồng bào và các thế hệ cách mạng tiếp nối.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí Hồ Tùng Mậu tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng của Đảng và Nhà nước. Dù ở cương vị nào, đồng chí cũng thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, sâu sát cơ sở, gần gũi nhân dân và hết lòng vì sự nghiệp cách mạng. Đồng chí đặc biệt quan tâm công tác xây dựng Đảng, đào tạo cán bộ và củng cố hệ thống chính trị ở địa phương. Điều đó phản ánh tầm nhìn chiến lược của một nhà lãnh đạo luôn coi “cán bộ là gốc” của mọi công việc.

Cuộc đời hoạt động của đồng chí Hồ Tùng Mậu cũng là biểu tượng sinh động của tinh thần quốc tế vô sản trong sáng. Đồng chí đã cùng nhiều chiến sĩ cách mạng Việt Nam hoạt động trên nhiều địa bàn quốc tế, tranh thủ sự ủng hộ của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam. Tinh thần đoàn kết quốc tế ấy là một trong những nhân tố quan trọng góp phần đưa cách mạng Việt Nam hội nhập với dòng chảy tiến bộ của thời đại.

Đối với cách mạng Việt Nam, đồng chí Hồ Tùng Mậu có những đóng góp nổi bật trên 3 phương diện cơ bản.

Thứ nhất, đồng chí là một trong những người có công lớn trong việc chuẩn bị đội ngũ cán bộ cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam vào mùa xuân năm 1930. Trong điều kiện phong trào yêu nước đầu thế kỷ 20 còn phân tán, thiếu đường lối đúng đắn, với vai trò là một trong những cán bộ nòng cốt của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, hoạt động cùng các lãnh đạo tiền bối, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã góp phần truyền bá lý luận cách mạng vô sản, thống nhất nhận thức chính trị và xây dựng lực lượng cách mạng có tổ chức; đào tạo, bồi dưỡng nhiều cán bộ cách mạng, chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thứ hai, đồng chí là hiện thân tiêu biểu của bản lĩnh cách mạng kiên trung. Nhiều năm hoạt động bí mật, bị tù đày, truy nã gắt gao nhưng đồng chí Hồ Tùng Mậu chưa bao giờ dao động về lý tưởng. Phẩm chất ấy đã góp phần tạo nên hình ảnh cao đẹp của lớp chiến sĩ cộng sản tiền bối-thế hệ vàng của cách mạng Việt Nam, những người sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân.

Thứ ba, đồng chí Hồ Tùng Mậu để lại nhiều bài học sâu sắc về công tác cán bộ, xây dựng tổ chức và giữ gìn sự đoàn kết trong Đảng. Đồng chí luôn chú trọng phát hiện, bồi dưỡng cán bộ trẻ; quan tâm rèn luyện phẩm chất đạo đức và ý thức tổ chức kỷ luật cho cán bộ, đảng viên. Đây là những kinh nghiệm còn nguyên giá trị trong giai đoạn hiện nay.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, đẩy mạnh công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế và xây dựng Nhà nước Việt Nam pháp quyền xã hội chủ nghĩa, những giá trị từ cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Hồ Tùng Mậu tiếp tục có ý nghĩa hiện thực sâu sắc.

Đó là bài học về lòng trung thành tuyệt đối với lý tưởng cách mạng và lợi ích dân tộc. Trong điều kiện toàn cầu hóa và sự tác động đa chiều của các luồng tư tưởng hiện nay, việc giữ vững bản lĩnh chính trị, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cuộc đời đồng chí Hồ Tùng Mậu cho thấy chỉ có niềm tin vững chắc vào nhân dân và con đường cách mạng đúng đắn mới tạo nên sức mạnh vượt qua mọi thử thách.

Đồng thời, tấm gương tận tụy, gần dân, trọng dân của đồng chí Hồ Tùng Mậu là bài học quý trong xây dựng đội ngũ cán bộ hiện nay. Trong bất kỳ giai đoạn nào, cán bộ vẫn là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng. Một đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, tư duy đổi mới, đạo đức cách mạng, trách nhiệm và năng lực thực tiễn vì hạnh phúc của nhân dân sẽ tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước. Vì vậy, học tập đồng chí Hồ Tùng Mậu không chỉ là học tinh thần hy sinh mà còn là học phong cách làm việc sâu sát, khoa học và gắn bó với nhân dân.

Tinh thần đoàn kết quốc tế, chủ động hội nhập của đồng chí Hồ Tùng Mậu cũng gợi mở nhiều giá trị trong thời đại ngày nay. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và những biến động phức tạp của tình hình thế giới, Việt Nam càng cần phát huy đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Những cống hiến của đồng chí Hồ Tùng Mậu đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ 20 và tiếp tục soi sáng công cuộc xây dựng, phát triển đất nước hôm nay.

Thiếu tướng, PGS, TS NGUYỄN VĂN SÁU, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam